VTEM SlideshowVTEM SlideshowVTEM Slideshow

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΔΕΙΚΤΗΣ ΚΑΘΑΡΟΤΗΤΑΣ ΝΕΡΩΝ (TRENT BIODIC INDEX) 

Από τις σημειώσεις της Καθηγήτριας Μαρίας Λαζαρίδου

Τομέας Βιολογίας – Τμήμα Βιολογίας Α.Π.Θ.

          Η έννοια του Βιολογικού δείκτη (Β.Δ.) στηρίζεται στον προσδιορισμό της καθαρότητας του νερού, δηλαδή του επιπέδου ευτροφισμού ή του βαθμού ρύπανσης, με βάση τους οργανισμούς που ζουν σ' αυτό.  

          Η παρουσία των οργανισμών διαφορετικής αντοχής και ευαισθησίας στη συγκέντρωση του οξυγόνου βαθμολογείται και η τελική τιμή υπολογίζεται ανάλογα με το δείκτη που χρησιμοποιείται. Να σημειωθεί ότι είναι δύσκολο να συγκριθούν περιοχές με διαφορετικά χαρακτηριστικά (υπόστρωμα, κλίμα, κ.τ.λ.) ακόμα και με βάση την τιμή του ίδιου δείκτη.

          Ο Β.Δ. κατά TRENT δεν λαμβάνει υπόψη του την πληθυσμιακή πυκνότητα των ειδών. Για να υπολογίσουμε το Β.Δ. κατά TRENT μιας περιοχής, δίνουμε μια μονάδα (+1) στα ασπόνδυλα του δείγματός μας, σε επίπεδο είδους, οικογένειας ή προνύμφης.

Το άθροισμα θα μας δώσει το συνολικό αριθμό των ταξινομικών ομάδων (taxa) που εμφανίζονται στην περιοχή και αναφέρονται στην πρώτη γραμμή του Πίνακα. Στη συνέχεια βρίσκουμε το πιο ευαίσθητο είδος που υπάρχει στο δείγμα μας, σύμφωνα με την πρώτη στήλη του Πίνακα  και σε συνδυασμό με το συνολικό αριθμό των taxa, βρίσκουμε την τελική τιμή του δείκτη, που κυμαίνεται από 0 - 10, δηλαδή ρυπαρά - καθαρά νερά αντίστοιχα.

         Θα μπορούσαμε να πούμε ότι οι δείκτες 10, 9, 8 αντιπροσωπεύουν πολύ καλή ποιότητα νερού, οι δείκτες 7, 6 καλή ποιότητα νερού, 5, 4 μέτρια ποιότητα, 3, 2 κακή ποιότητα και 1, 0 πολύ κακή ποιότητα νερού.

        Οι βιολογικοί δείκτες που χρησιμοποιούν για την εκτίμηση της ποιότητας των κινούμενων νερών χρησιμοποιούν ως βιοδείκτες τα βενθικά μακροασπόνδυλα κυρίως για τους λόγους

  1. Μετακινούνται λίγο και δεν μεταφέρονται παθητικά με τη ροή του νερού και επομένως δέχονται και αντιδρούν στις τοπικές συνθήκες των σταθμών δειγματοληψιών
  2. Η σύνθεση των βιοκοινωνιών μας πληροφορεί για τις αλλαγές που έχουν συμβεί στο οικοσύστημα εφόσον γνωρίζουμε τη σύνθεση σε αδιατάρακτη και μη επιβαρυμένη από ρύπους κατάσταση

        Οι νύμφες Plecoptera θεωρούνται από τα πλέον ευαίσθητα μακροασπόνδυλα στη ρύπανση και είναι τα πρώτα που εξαφανίζονται. Αγαπούν νερά χαμηλότερων θερμοκρασιών. Τα συναντούμε κοντά στις πηγές. Δεν τα συναντούμε το καλοκαίρι και το φθινόπωρο όταν οι θερμοκρασίες είναι ψηλές. Κατά τους μήνες αυτούς έχει γίνει η εκκόλαψη και τα έντομα πετούν ως ενήλικα.

        Οι προνύμφες Trichoptera (με θήκη ή χωρίς) αντέχουν στη μεγάλη ροή του νερού.

       Οι προνύμφες των Plecoptera και Trichoptera (ειδικά σε μεγάλες συγκεντρώσεις) αναμένεται να βρεθούν σε νερά εξαιρετικής ποιότητας

       Οι προνύμφες των Δίπτερων (κυρίως μύγες, κουνούπια, σκνίπες) και ειδικά αυτές της οικογένειας Chironomidaeθεωρούνται από τα πλέον ανθεκτικά μακροασπόνδυλα στη ρύπανση. Μικρό αριθμό Chironomidae θα συναντήσουμε και σε καθαρά νερά. Σε ρυπασμένα νερά θα συναντήσουμε σε μεγάλο αριθμό σκουλήκια του γλυκού νερού και γαστερόποδα (σαλιγκάρια).

 Απλή κλείδα αναγνώρισης βενθικών μακροασπόνδυλων

1

Πόδια

 

χωρίς πόδια

σαλιγκάρι ή πεταλίδα ή δίθυρο μαλάκιο

6 πόδια

πήγαινε στο 2

8 πόδια

άκαρι ή αράχνη

> από 8 πόδια

αμφίποδο (κολυμπάει πλευρικά), ισόποδο (σέρνεται και περπατάει), καραβίδα (μακρύ σώμα),  

καβούρι (κοντό σώμα)

2

Ζει σε θήκη

 

ναι

προνύμφη τριχόπτερου

όχι

πήγαινε στο 3

3

Ουρές

 

μικρές ουριαίες προεξοχές

πήγαινε στο 4

2 λεπτές ουρές

πλεκόπτερο

3 μακριές λεπτές ουρές

εφημερόπτερο

3 κοντές πλατιές ουρές

οδοντόγναθος

4

Κοιλιά όχι μεταμερισμένη

 

με γραμμή κατά μήκος της πλάτης

κολεόπτερο

με τρίγωνο στην πλάτη

ετερόπτερο

5

Κοιλιά μεταμερισμένη σκληρή, τα τρία μεταμερή φέρουν πόδια

προνύμφη τριχόπτερου

6

Τριχοειδείς προεξοχές στα μεταμερή

 

χωρίς τριχοειδείς προεξοχές

και χωρίς κεφάλι

 

σκουλήκι ολιγόχετος

με τριχοειδείς προεξοχές και κεφάλι

προνύμφη δίπτερου

 

 

Ασπόνδυλα σύμφωνα με την ευαισθησία τους ως

προς το οξυγόνο

Συνολικός αριθμός taxa

ταξινομικές ομάδες

0-1

2-5

6-10

11-15

15+

 

Νύμφες Plecoptera 

αριθμ. ειδών > 1

αριθμ. ειδών = 1

-

-

7

6

8

7

9

8

10

9

 

Νύμφες Ephemeroptera 

(εκτός Baetis rodani)

αριθμ. ειδών > 1

αριθμ. ειδών = 1

-

-

6

5

7

6

8

7

9

8

 

Προνύμφες Trichoptera 

(και Baetis rodani) 

αριθμ. ειδών > 1

αριθμ. ειδών = 1

-

4

6

4

7

5

8

6

9

7

 

Οικογένεια Grammaridae

(καρκινοειδή, αμφίποδα του

γλυκού νερού) Απουσιάζουν τα προηγούμενα είδη

3

4

5

6

7

 

Οικογένεια Aselidae

(καρκινοειδή, ισόποδα του

γλυκού νερού) Απουσιάζουν τα προηγούμενα είδη

2

3

4

5

6

 

Προνύμφες οικογένειας

Chironomidae (Δίπτερα)Απουσιάζουν τα προηγούμενα είδη)

1

2

3

4

5

 

Απουσία όλων σχεδόν των μορφών

(εκτός ανθεκτικών προνυμφών Δίπτερων)

0

1

2

-

-